Planowanie ślubu kościelnego to czas pełen radości, ale i wielu pytań dotyczących formalności. Jednym z najczęściej pojawiających się dylematów jest kwestia sakramentu bierzmowania. Czy jest on bezwzględnie konieczny do zawarcia ważnego małżeństwa w Kościele katolickim? W tym artykule rozwieję wszelkie wątpliwości i przedstawię praktyczne wskazówki, jak postępować w sytuacji, gdy jedno lub oboje narzeczonych nie przyjęło jeszcze tego sakramentu.
Bierzmowanie jest zalecane, ale nie bezwzględnie konieczne do ważności ślubu kościelnego.
- Brak bierzmowania nie unieważnia sakramentu małżeństwa to silne zalecenie, a nie bezwzględny nakaz Kościoła.
- Prawo Kanoniczne mówi, że sakrament bierzmowania powinno się przyjąć, "gdy jest to możliwe bez poważnej niedogodności".
- Istnieją trzy główne ścieżki postępowania: przyjęcie bierzmowania przed ślubem, uzyskanie dyspensy od biskupa lub zobowiązanie do przyjęcia sakramentu po ślubie.
- Wiele parafii w Polsce organizuje skrócone kursy bierzmowania dla dorosłych, w tym narzeczonych.
- Kluczowa jest otwarta rozmowa z proboszczem, który pomoże znaleźć najlepsze rozwiązanie dla Waszej sytuacji.
Bierzmowanie a ślub kościelny: rozwiewamy najczęstsze wątpliwości
Zacznijmy od konkretów. Kodeks Prawa Kanonicznego, czyli zbiór norm regulujących życie Kościoła katolickiego, jasno określa kwestię bierzmowania przed ślubem. Kanon 1065 § 1 stanowi: „Katolicy, którzy nie przyjęli jeszcze sakramentu bierzmowania, powinni go przyjąć przed zawarciem małżeństwa, gdy jest to możliwe bez poważnej niedogodności”. Zwróćmy uwagę na kluczowe słowo: „powinni”. To bardzo ważne, ponieważ oznacza, że jest to silne zalecenie, a nie bezwzględny nakaz, którego brak unieważniałby sakrament małżeństwa. Innymi słowy, brak bierzmowania nie sprawia, że Wasz ślub kościelny będzie nieważny.
Interpretacja zapisu „powinniście” jest kluczowa. W języku kościelnym istnieje wyraźna różnica między "powinni" a "muszą". Gdyby bierzmowanie było absolutnym warunkiem ważności małżeństwa, Kodeks Prawa Kanonicznego użyłby sformułowania o przeszkodzie zrywającej, podobnie jak ma to miejsce w przypadku braku chrztu. Ponieważ tak nie jest, możemy z całą pewnością stwierdzić, że sakrament bierzmowania nie jest warunkiem ważności sakramentu małżeństwa. Jest to jednak wyraz troski Kościoła o pełnię życia chrześcijańskiego narzeczonych.
Mimo braku bezwzględnego nakazu, w praktyce duszpasterskiej wielu księży w Polsce kładzie duży nacisk na przyjęcie sakramentu bierzmowania przed ślubem. Wynika to z głębokiej troski o dojrzałość chrześcijańską przyszłych małżonków. Bierzmowanie jest postrzegane jako sakrament dojrzałości, umacniający w wierze i przygotowujący do świadomego życia chrześcijańskiego. Księża chcą, aby narzeczeni w pełni rozumieli i byli gotowi do podjęcia odpowiedzialności za budowanie „Kościoła domowego”, czyli chrześcijańskiej rodziny, która ma być miejscem wzrastania w wierze i miłości.
Brak bierzmowania przed ślubem? Sprawdź swój plan działania
Jeśli znaleźliście się w sytuacji, w której jedno lub oboje z Was nie ma bierzmowania, najważniejszym krokiem jest jak najwcześniejsza i szczera rozmowa z proboszczem parafii, w której planujecie ślub. Nie obawiajcie się tego spotkania. Ksiądz jest duszpasterzem i jego rolą jest pomoc w znalezieniu najlepszego rozwiązania dla Waszej sytuacji, zgodnie z prawem Kościoła i Waszym dobrem duchowym.
W zależności od okoliczności, istnieją trzy najczęstsze scenariusze postępowania dla narzeczonych, którzy nie posiadają sakramentu bierzmowania:
- Przyjęcie bierzmowania przed ślubem: To najczęściej rekomendowane rozwiązanie, zwłaszcza jeśli jest na to wystarczająco dużo czasu.
- Uzyskanie dyspensy od biskupa: Możliwe w sytuacjach, gdy przyjęcie bierzmowania przed ślubem wiąże się z "poważną niedogodnością".
- Zobowiązanie do przyjęcia sakramentu po ślubie: Narzeczeni deklarują wolę przyjęcia bierzmowania w późniejszym terminie.
Przyjęcie bierzmowania przed ślubem jest opcją, którą Kościół najchętniej widzi. Wiele diecezji w Polsce organizuje specjalne, skrócone kursy przygotowawcze do bierzmowania dla dorosłych, często dedykowane właśnie narzeczonym. Takie kursy są dostosowane do potrzeb osób dorosłych, skupiają się na istocie sakramentu i jego znaczeniu w życiu małżeńskim i rodzinnym. Dzięki temu można w stosunkowo krótkim czasie nadrobić zaległości i w pełni przygotować się do przyjęcia Ducha Świętego.
Jeśli jednak przyjęcie bierzmowania przed ślubem jest niemożliwe z powodu "poważnej niedogodności" (np. bardzo krótki czas do ślubu, nagła choroba, długotrwały pobyt za granicą), istnieje możliwość uzyskania dyspensy od biskupa. W takiej sytuacji to proboszcz, po rozmowie z Wami i ocenie sytuacji, zwraca się do kurii diecezjalnej z prośbą o udzielenie takiej dyspensy. Jest to formalna zgoda na zawarcie małżeństwa bez uprzedniego przyjęcia bierzmowania. Pamiętajcie, że to proboszcz jest Waszym przewodnikiem w tym procesie i to on najlepiej doradzi, czy w Waszym przypadku dyspensa jest możliwa i wskazana.
Trzecim scenariuszem jest złożenie przez narzeczonych zobowiązania do przyjęcia sakramentu bierzmowania w późniejszym terminie, już po zawarciu ślubu kościelnego. Jest to rozwiązanie stosowane, gdy nie ma możliwości przyjęcia sakramentu przed ślubem, a jednocześnie nie ma przesłanek do uzyskania dyspensy. W takiej sytuacji narzeczeni, świadomi wagi bierzmowania, obiecują duszpasterzowi, że dopełnią ten sakrament, gdy tylko okoliczności na to pozwolą. Jest to wyraz dobrej woli i otwartości na pełne życie w Kościele.
Bierzmowanie dla dorosłych: praktyczny przewodnik
Przygotowanie do bierzmowania dla dorosłych jest zazwyczaj intensywniejsze i krótsze niż w przypadku młodzieży. Kursy te trwają zazwyczaj od kilku tygodni do kilku miesięcy i skupiają się na katechezie dostosowanej do dojrzałych odbiorców. Obejmują one podstawy wiary, znaczenie sakramentów, a także praktyczne aspekty życia chrześcijańskiego w rodzinie i społeczeństwie. Celem jest nie tylko formalne przyjęcie sakramentu, ale przede wszystkim świadome pogłębienie wiary.
Aby rozpocząć kurs przygotowawczy do bierzmowania dla dorosłych, potrzebne są zazwyczaj następujące dokumenty:
- Aktualna metryka chrztu (wydana nie wcześniej niż 6 miesięcy przed planowanym bierzmowaniem), na której często znajduje się adnotacja o przyjęciu I Komunii Świętej.
- Świadectwo ukończenia katechezy szkolnej (jeśli dotyczy).
- Dowód osobisty.
- W niektórych parafiach może być wymagane również zaświadczenie o uczestnictwie w katechezie przedmałżeńskiej.
Warto również wspomnieć o specyficznej sytuacji osób żyjących w związkach niesakramentalnych, na przykład mieszkających razem bez ślubu kościelnego. Dekret Konferencji Episkopatu Polski precyzuje, że takie osoby mogą przyjąć sakrament bierzmowania dopiero po uregulowaniu swojej sytuacji, czyli po zawarciu ślubu kościelnego. Jest to wyraz troski o spójność życia sakramentalnego i moralnego w świetle nauczania Kościoła.
Co zrobić, gdy ksiądz odmawia ślubu bez bierzmowania?
Mimo jasno określonych przepisów Prawa Kanonicznego, które wskazują, że bierzmowanie nie jest bezwzględnym warunkiem ważności małżeństwa, podejście duszpasterzy w różnych parafiach może się różnić. Niektórzy księża, kierując się troską o pełne przygotowanie narzeczonych i ich dojrzałość chrześcijańską, mogą bardzo mocno nalegać na przyjęcie bierzmowania przed ślubem, a nawet sugerować, że jest to warunek konieczny. Warto jednak pamiętać, że takie stanowisko, choć wynika z dobrych intencji, nie zawsze jest zgodne z literalnym brzmieniem prawa kościelnego.
Jeśli napotykacie na trudności w swojej parafii i czujecie, że Wasze prośby o ślub bez bierzmowania (lub z zobowiązaniem do przyjęcia go później) nie są brane pod uwagę, macie prawo szukać pomocy i dodatkowych informacji. Możecie spróbować rozmowy z innym księdzem w tej samej parafii, lub w ostateczności, skontaktować się z kurią diecezjalną. Kuria to instytucja, która nadzoruje życie duszpasterskie w diecezji i może pomóc w rozstrzygnięciu spornych kwestii, wyjaśniając obowiązujące przepisy i ułatwiając znalezienie rozwiązania.
Dlaczego Kościół zaleca bierzmowanie przed małżeństwem?
Zrozumienie, dlaczego Kościół tak mocno zaleca bierzmowanie przed małżeństwem, wymaga spojrzenia na teologiczne znaczenie tego sakramentu. Bierzmowanie jest sakramentem dojrzałości chrześcijańskiej, który dopełnia łaskę chrztu i udziela darów Ducha Świętego. Te dary mądrość, rozum, rada, męstwo, wiedza, pobożność i bojaźń Boża są nieocenionym wsparciem dla każdego chrześcijanina, a w szczególności dla małżonków. Pomagają one budować trwały związek oparty na wartościach ewangelicznych, radzić sobie z trudnościami, wychowywać dzieci w wierze i świadomie żyć jako Kościół w świecie. Przyjęcie bierzmowania jest więc umocnieniem, które ma pomóc w pełniejszym przeżywaniu powołania do małżeństwa.
Pojęcie „Kościoła domowego” jest ściśle związane z sakramentem małżeństwa. Kościół naucza, że rodzina jest pierwszym i podstawowym środowiskiem, w którym wiara jest przekazywana i pielęgnowana. Małżonkowie, umocnieni sakramentem bierzmowania, są lepiej przygotowani do tego, by być świadkami wiary dla siebie nawzajem i dla swoich dzieci. Dary Ducha Świętego otrzymane w bierzmowaniu mają wspierać ich w budowaniu chrześcijańskiej rodziny, która staje się małym Kościołem miejscem modlitwy, wzajemnej miłości, przebaczenia i wzrastania w bliskości z Bogiem. Dlatego bierzmowanie jest postrzegane nie jako przeszkoda, lecz jako cenne narzędzie i dar, który ma pomóc małżonkom w realizacji ich sakramentalnego powołania.
